Het extractiemiddel bepaalt wat uit de plant komt. De dragerstof is wat naast het extract in het poeder terechtkomt.
Twee korte vermeldingen in de specificatie van een botanisch extract worden gemakkelijk overgeslagen: het extractiemiddel en de dragerstof. De eerste beschrijft hoe het extract is gemaakt. De tweede beschrijft wat het poeder naast het extract bevat. Beide zijn van belang voor de regels waaraan uw product moet voldoen en voor wat er op het etiket staat.
Hier volgen zes controles die u uitvoert bij deze twee vermeldingen, met de definities die toezichthouders hanteren, de levensmiddelenregels van de Europese Unie en Engeland, en de etiketteringsregel van de Verenigde Staten. Het voorbeeld komt uit onze eigen catalogus. Onze eerdere artikelen behandelden de specificatie, de extractverhouding en het analysecertificaat; dit artikel blijft bij het extractiemiddel en de dragerstof.
01 / DE VERMELDING VAN HET OPLOSMIDDEL
Wat staat er in de vermelding van het oplosmiddel?
De vermelding van het oplosmiddel noemt de vloeistof waarmee het plantaardige materiaal is geëxtraheerd, en de sterkte ervan. Europese richtsnoeren voor geneesmiddelen vragen om opname van “de naam en samenstelling van het (de) bij de eerste extractiestap gebruikte oplosmiddel(en)” in de declaratie van een kruidengeneesmiddel, en hun voorbeelden tonen de vorm: “Extractiemiddel: ethanol 70 % V/V” of “Eerste extractiemiddel: aceton 60 % m/m”.1 Een aanvullend richtsnoer vereist dat de aard en de concentratie van elk extractiemiddel of mengsel van extractiemiddelen worden vermeld.2
Lees het getal samen met de eenheid. Ethanol 70% V/V is een mengsel van ethanol en water met 70 volumedelen ethanol op 100 volumedelen; m/m betekent massadelen. Een waterextract, een extract met 70% ethanol en een extract met 96% ethanol van dezelfde plant zijn drie verschillende materialen, omdat elk oplosmiddel een ander deel oplost van wat de plant bevat.
Controleer: de naam van elk oplosmiddel, de sterkte ervan, en of de sterkte naar volume of naar massa wordt opgegeven.
02 / LATERE STAPPEN
Is na de eerste stap een ander oplosmiddel gebruikt?
Wat volgens de richtsnoeren moet worden gedeclareerd, is het oplosmiddel van de eerste extractiestap.1 Een extract kan daarna worden geconcentreerd, gezuiverd of in fracties verdeeld, en bij die stappen kunnen andere vloeistoffen worden gebruikt. Dezelfde richtsnoeren voegen het woord “geraffineerd” toe aan de naam van een preparaat dat is gezuiverd,1 en het internationale richtsnoer voor residuele oplosmiddelen beschouwt zowel “het oplosmiddel dat in de laatste fabricagestap is gebruikt” als oplosmiddelen uit eerdere stappen die “niet consistent door een gevalideerd proces worden verwijderd” als waarschijnlijk aanwezig.5
Oplosmiddel kan ook worden teruggewonnen en opnieuw gebruikt. Europese richtsnoeren voor kruidengeneesmiddelen zeggen hierover: “Elk gebruik van teruggewonnen/gerecycled oplosmiddel dient te worden onderbouwd”.2 Als uw kwaliteitssysteem een standpunt heeft over zuiveringsoplosmiddelen of over gerecycled oplosmiddel, breng dat dan ter sprake voordat u bestelt.
Controleer: of het extract na de eerste extractie is gezuiverd of in fracties is verdeeld, welke oplosmiddelen bij die stappen zijn gebruikt, en of oplosmiddel wordt teruggewonnen en hergebruikt.
03 / LEVENSMIDDELENREGELS
Is het oplosmiddel toegestaan voor uw product?
In de Europese Unie is de lijst van extractiemiddelen voor levensmiddelen gesloten. De wet definieert een extractiemiddel als een oplosmiddel dat voor extracties wordt gebruikt en “vervolgens wordt verwijderd, maar dat de onbedoelde, doch technisch onvermijdelijke aanwezigheid van residuen of derivaten in het levensmiddel of bestanddeel tot gevolg kan hebben”. Zij staat water toe, waaraan stoffen ter regeling van de aciditeit of de alkaliciteit kunnen zijn toegevoegd, en “andere voedingsstoffen die als oplosmiddel kunnen dienen”, en vermeldt zeven extractiemiddelen voor alle doeleinden: propaan, butaan, ethylacetaat, ethanol, kooldioxyde, aceton en distikstofoxide.3
Nog twee, methanol en 2-propanol, zijn voor alle doeleinden vermeld met een maximaal restgehalte van 10 mg/kg in het geëxtraheerde levensmiddel of bestanddeel. Weer andere zijn alleen voor bepaalde toepassingen vermeld: hexaan bijvoorbeeld voor de productie van vetten en oliën, de bereiding van producten op basis van ontvette eiwitten, de bereiding van ontvette graankiemen en de bereiding van aroma’s. De lidstaten “verbieden het gebruik van andere dan de in bijlage I genoemde stoffen als extractiemiddel”.3 De regelgeving voor Engeland bevat dezelfde zeven extractiemiddelen en dezelfde limieten van 10 mg/kg, en verbiedt het gebruik van elk niet-toegestaan extractiemiddel bij de productie van levensmiddelen.4
Deze lijsten gelden voor levensmiddelen en bestanddelen van levensmiddelen. Een geneesmiddel wordt beoordeeld volgens andere regels, zoals de volgende controle laat zien.
Controleer: dat elk gebruikt oplosmiddel voor levensmiddelen is toegestaan in uw bestemmingsmarkt, en voor het soort product dat u maakt.
04 / HET RESIDU
Hoeveel oplosmiddel mag achterblijven?
Extractiemiddelen worden verwijderd, maar niet altijd volledig. Voor de zeven extractiemiddelen die voor alle doeleinden zijn vermeld, stelt het levensmiddelenrecht van de Europese Unie geen getal vast: het gebruik ervan mag alleen leiden tot “residuen of derivaten in technisch onvermijdelijke hoeveelheden die geen gevaar voor de gezondheid van de mens opleveren”. Voor de overige stelt het wel getallen vast, zoals de 10 mg/kg voor methanol en 2-propanol.3
Richtsnoeren voor geneesmiddelen werken anders. Zij delen oplosmiddelen in drie klassen in: “Oplosmiddelen die moeten worden vermeden”, “Oplosmiddelen die moeten worden beperkt” en “Oplosmiddelen met een laag toxisch potentieel”. Ethanol, aceton en ethylacetaat vallen in de derde klasse, waarvoor geldt dat tot 5000 ppm, oftewel 0.5%, “zonder onderbouwing aanvaardbaar zou zijn”; methanol en hexaan vallen in de tweede, met concentratielimieten van 3000 ppm en 290 ppm.5
De twee systemen kunnen voor hetzelfde oplosmiddel heel verschillende antwoorden geven: 10 mg/kg voor methanol in een bestanddeel van een levensmiddel in de Europese Unie, 3000 ppm in het richtsnoer voor geneesmiddelen, driehonderd keer zoveel. Een rij voor residuele oplosmiddelen zegt dus weinig zolang u niet weet uit welk voorschrift de limiet is overgenomen. De rij moet ook het oplosmiddel noemen waarop is getest en de methode, doorgaans gaschromatografie.5
Controleer: welke oplosmiddelen de rij voor residuen noemt, de limiet en de eenheid ervan, en of de limiet afkomstig is uit het levensmiddelenrecht in uw markt of uit een richtsnoer voor geneesmiddelen.
05 / DE VERMELDING VAN DE DRAGERSTOF
Wat zit er naast het extract in het poeder?
Veel droge extracten bevatten een tweede materiaal. Europese richtsnoeren voor geneesmiddelen maken onderscheid tussen twee soorten toevoeging: hulpstoffen voor aanpassing, die een gestandaardiseerd extract op het gedeclareerde gehalte brengen, en andere hulpstoffen, “technologische hulpstoffen (bijv. dragerstoffen) die deel kunnen uitmaken van kruidenpreparaten”. Het natieve extract is “het preparaat zonder hulpstoffen”.1 Voor extracten die niet in die zin gestandaardiseerd zijn, staat het aanvullende richtsnoer hulpstoffen toe “uitsluitend om technologische redenen”, bijvoorbeeld “om de stroombaarheid, samendrukbaarheid of oplosbaarheid van het extract te verbeteren”, en bepaalt het dat hun gehalte “als vast percentage moet worden vermeld”.2
Het levensmiddelenrecht heeft een eigen beschrijving van wat een dragerstof doet. In de lijst van functionele klassen in de verordening van de Europese Unie inzake levensmiddelenadditieven, die in Groot-Brittannië gelijkluidend is, heten dragerstoffen “draagstoffen”: stoffen die worden gebruikt om een additief, een voedingsstof of een andere stof die aan een levensmiddel is toegevoegd, “op te lossen, te verdunnen, te dispergeren of op een andere wijze fysisch te wijzigen […], om de verwerking, de toepassing of het gebruik van de stof te vergemakkelijken”.6
Ons bamboe-extract laat zien hoe zo’n vermelding eruitziet. De gedocumenteerde kwaliteit is gestandaardiseerd op ten minste 75.0% siliciumdioxide (SiO₂), gemeten met ICP-OES; zij gebruikt maltodextrine als dragerstof en is zeer goed dispergeerbaar in water. De vragen bij elke dragerstof zijn wat die is, welk deel van het poeder die uitmaakt, en of de getallen op de specificatie betrekking hebben op het poeder zoals geleverd. Ons artikel over extractverhoudingen laat zien hoe sterk een verhouding verschuift wanneer de dragerstof wordt meegeteld.
Controleer: wat de dragerstof is, het percentage ervan, waarom die er is, en of de gehaltebepaling en de verhouding betrekking hebben op het poeder zoals geleverd.
06 / UW ETIKET
Wat betekenen de twee vermeldingen voor uw eigen etiket?
De dragerstof verandert de rekensom van een dosis. In het voorbeeld uit de Europese richtsnoeren bevat een capsule 200 mg droog extract dat uit 80% natief extract en 20% overige hulpstoffen bestaat, en luidt de declaratie 160 mg extract.1 Als u een dosis berekent uit het gewicht van het poeder, hebt u het percentage dragerstof nodig.
Etiketteringsvoorschriften vragen naar beide vermeldingen. In de Verenigde Staten geldt voor een voedingsingrediënt dat een extract is waaruit het oplosmiddel is verwijderd: “het gewicht van het ingrediënt is het gewicht van het gedroogde extract”. Bij een vloeibaar extract staat het oplosmiddel op het etiket: “Indien de naam van het gebruikte oplosmiddel niet in het voedingswaarde-etiket is opgenomen, moet deze in de ingrediëntenverklaring worden vermeld”. En ingrediënten die geen voedingsingrediënten zijn, “zoals hulpstoffen, vulstoffen, kunstmatige kleurstoffen, kunstmatige zoetstoffen, aroma’s of bindmiddelen, moeten in de ingrediëntenlijst worden opgenomen”.7
De regels voor ingrediëntenlijsten verschillen per markt, en dit artikel behandelt ze niet allemaal. In elke markt hebt u de naam en het aandeel van de dragerstof nodig om uw eigen etiket op te stellen.
Controleer: de hoeveelheid extract zonder dragerstof in uw dosis, de naam van de dragerstof voor uw ingrediëntenlijst, en het oplosmiddel overal waar uw etiket het moet noemen.
WAT U MOET STUREN
Vraag bij uw aanvraag naar het oplosmiddel en de dragerstof
Wanneer het oplosmiddel of de dragerstof van belang is voor uw product, laat ons dan het volgende weten:
- het ingrediënt, en het plantendeel als er meer dan één wordt aangeboden;
- het extractiemiddel of de extractiemethode, als uw product een bepaald middel of een bepaalde methode vereist;
- eventuele eisen aan dragerstof, oplosbaarheid of andere technische eisen;
- oplosmiddelen of dragerstoffen die uw product niet mag bevatten;
- de limieten voor residuele oplosmiddelen die uw kwaliteitsteam hanteert, en het voorschrift waaraan ze zijn ontleend;
- uw beoogde toepassing en bestemmingsmarkt;
- uw naam, bedrijf en contactgegevens.
Aanpassing op maat kan betrekking hebben op concentratie, extractverhouding, streefgehalten aan actieve stoffen, extractieopties en eisen aan dragerstof of oplosbaarheid. U kunt opties voor extractie met water, ethanol of zonder oplosmiddel en de keuze van dragerstof met ons bespreken; de haalbaarheid wordt beoordeeld voor het gekozen ingrediënt en project. Specificatiebereiken in onze catalogus zijn referenties, en haalbaarheid, beschikbaarheid en prijs worden bevestigd met uw offerte.
Het productvoorbeeld is ontleend aan de catalogus van YOHOLIFE®; bevestig bij uw aanvraag de gekozen kwaliteit, het extractiemiddel en de dragerstof ervan. Bronnen 1, 2 en 5 zijn geschreven voor geneesmiddelen en worden hier aangehaald vanwege hun definities en limieten; bronnen 3, 4 en 6 betreffen levensmiddelenrecht; bron 7 is de Amerikaanse etiketteringsregel voor voedingssupplementen. Wettelijke verwijzingen zijn gecontroleerd op 12 november 2026 en worden gegeven ter oriëntatie, niet als advies over regelgeving.
